Polonya, Avrupa’nın değişen güvenlik mimarisinde giderek daha fazla önem kazanan ülkelerden biri haline geldi. Rusya-Ukrayna Savaşı, ABD’nin Avrupa güvenliğine yaklaşımı, NATO’nun doğu kanadındaki askeri yapılanma ve Avrupa Birliği içerisindeki güç dengeleri, Varşova’nın dış politika tercihlerini doğrudan etkiliyor. Bununla birlikte ülkede yaşanan iç siyasi gerilimler, Polonya’nın stratejik hedeflerini gerçekleştirme kapasitesi açısından önemli soru işaretleri de doğuruyor.
İç siyasette güç mücadelesi: Tusk ve Nawrocki
Polonya siyasetinin merkezinde Başbakan Donald Tusk ile Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki arasındaki mücadele bulunuyor. Tusk hükümeti, Avrupa Birliği ile ilişkileri güçlendirmeyi ve önceki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) döneminde gerçekleştirilen yargı düzenlemelerini değiştirmeyi hedeflerken Nawrocki, muhafazakar ve milliyetçi bir çizgiyi temsil ediyor.
İki aktör arasındaki gerilim, özellikle yargı reformları üzerinden derinleşmiş durumda. Geçtiğimiz günlerde Anayasa Mahkemesi çevresinde yaşanan gelişmeler, hükümet ile cumhurbaşkanlığı arasındaki anlaşmazlığı kurumsal bir krize dönüştürdü. Hükümet yargı bağımsızlığını yeniden tesis etmeye çalıştığını savunurken, cumhurbaşkanlığı cephesi ise anayasal sınırların ihlal edildiğini ileri sürüyor.
Aslında bu tablo, uluslararası sistemden kaynaklanan baskıların iç siyasi kurumlar ve liderlerin tercihleri üzerinden nasıl şekillendiğini gösteriyor. Polonya, Rusya tehdidi karşısında güçlü bir güvenlik politikası izlemek istese de iç siyasi kutuplaşma karar alma mekanizmasının etkinliğini sınırlayabilir. Dolayısıyla ülkenin dış politikadaki başarısı, askeri kapasitesi kadar iç siyasi koordinasyonuna da bağlı. 2027 parlamento seçimleri yaklaşırken bu gerilimin daha da belirginleşmesi beklemek yanlış olmayacaktır.
Rusya tehdidi ve NATO’nun doğu kanadı
Polonya’nın güvenlik politikasını belirleyen en temel unsur Rusya’dır. Tarihsel deneyimler, coğrafi konum ve Sovyetler Birliği döneminden kalan güvenlik hafızası, Varşova’nın Moskova’ya yönelik tehdit algısını şekillendiriyor. Ukrayna Savaşı ise bu algıyı daha somut bir güvenlik meselesine dönüştürdü.
Polonya açısından Ukrayna’nın bağımsızlığını koruması, sadece komşu bir ülkeye destek verilmesi değil, Rusya’nın Orta ve Doğu Avrupa’daki nüfuzunun sınırlandırılması anlamına geliyor. Bu nedenle Varşova, son yıllarda askeri kapasitesini önemli ölçüde artırdı. IMF verilerine göre savunma harcamaları 2021’de milli gelirin yüzde 2,2’si seviyesindeyken, 2025’te bu rakam yaklaşık yüzde 4,5’e yükseldi.
Bu gelişme, Polonya’nın güvenliğini yalnızca NATO’nun kolektif savunma güvencesine bırakmak istemediğini de açıkça gösteriyor. Varşova, kendi askeri kapasitesini de caydırıcılığın temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyor. Polonya’nın bu politikası, sistemik tehditlerin tarihsel deneyimler ve karar alıcıların algıları üzerinden yorumlanmasının bir sonucu. Rusya’nın askeri gücü kadar gelecekteki bölgesel hedeflerine ilişkin değerlendirmeler de Polonya’nın güvenlik tercihlerini ister istemez etkiliyor. Bu sebeple savunma yatırımlarını yalnızca Ukrayna Savaşı’nın geçici bir sonucu olarak görmek doğru olmayacaktır.
ABD, NATO ve Avrupa Birliği arasında denge arayışı
Polonya’nın güvenlik stratejisinde ABD önemli bir konuma sahip. Varşova, Rusya karşısında Amerikan askeri varlığını ve NATO’nun caydırıcılık kapasitesini güvenliğinin temel dayanaklarından biri olarak görüyor. Buna ilave olarak, ABD’nin Avrupa ülkelerinden daha fazla savunma sorumluluğu üstlenmelerini istemesi, Polonya’nın askeri yatırımlarını hızlandırıyor. 2025 Lahey NATO Zirvesi’nde müttefiklerin 2035 yılına kadar savunma ve güvenlikle ilişkili harcamalarını milli gelirin yüzde 5’ine çıkarma hedefi belirlemesi, bu dönüşümün önemli göstergelerinden biri.
Polonya’nın yaklaşımı, ABD ile stratejik ilişkilerini korurken Avrupa’nın savunma kapasitesinin geliştirilmesini de desteklemek şeklinde özetlenebilir. Ancak bu süreçte ulusal egemenlik tartışmaları da gündeme geliyor.
AB’nin SAFE programı kapsamında Polonya’ya 43,7 milyar euroluk finansman tahsis edilmesi, savunma yatırımları açısından önemli bir fırsat oluşturuyor. Tusk hükümeti bu kaynağı askeri modernizasyon ve savunma sanayi açısından değerlendirirken Nawrocki, programın finansal koşulları ve egemenlik üzerindeki muhtemel etkilerine itiraz ediyor.
Bu ayrışma, iç politika filtrelerinin somut bir örneği. Aynı uluslararası güvenlik tehdidiyle karşı karşıya kalan siyasi aktörler, çözüm yollarını farklı stratejik ve ideolojik öncelikler üzerinden değerlendirebiliyor. Polonya’nın temel sorunu da Rusya karşısında daha güçlü bir Avrupa güvenlik kapasitesine ihtiyaç duyarken bu kapasitenin hangi siyasi mekanizmalarla yönetileceği konusunda uzlaşmakta zorlanması.
Ukrayna ile ilişkiler: Güvenlik ve tarihsel hafıza
Polonya-Ukrayna ilişkilerinde güvenlik iş birliği ile tarihsel anlaşmazlıklar aynı anda varlığını devam ettiriyor. Polonya, Rusya’nın Ukrayna üzerindeki askeri baskısını kendi güvenliği açısından da tehdit olarak değerlendiriyor. Buna karşılık Volhinya katliamları gibi tarihsel meseleler iki ülke arasındaki ilişkilerde gerilim yaratmaya devam ediyor.
Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin Ukrayna’ya yönelik eleştirel yaklaşımı, Polonya’nın tarihsel hafızası ve ulusal çıkarlarının dış politika üzerindeki etkisini ortaya koyuyor. Tusk hükümeti Ukrayna ile ilişkilerin sürdürülmesini bölgesel güvenlik açısından gerekli görürken Nawrocki, desteğin tarihsel hassasiyetler gözetilerek yürütülmesini savunuyor.
Bu durum, devletlerin dış politika tercihleri yalnızca uluslararası sistemdeki güç dengeleriyle değil, toplumsal hafıza, liderlerin tehdit algıları ve iç siyasi rekabetle de şekillendiğini açıkça gösteriyor. Dolayısıyla Polonya’nın Ukrayna politikasındaki farklılıklar, Rusya tehdidinin önemini kaybetmesinden ziyade bu tehdide nasıl karşılık verileceği konusundaki iç siyasi ayrışmayı yansıtıyor.
Ekonomik kapasite ve savunma harcamalarının sürdürülebilirliği
Polonya’nın askeri kapasitesini artırması önemli olmakla birlikte bu politikanın ekonomik sürdürülebilirliği de belirleyici olacak. Avrupa Komisyonu’nun 2026 tahminleri, Polonya ekonomisinin büyümeyi sürdürdüğünü ancak bütçe açığı ve kamu borcunun yükseldiğini gösteriyor.
IMF değerlendirmelerine göre ise Polonya’nın 2021-2025 dönemindeki savunma sermaye harcamalarının yaklaşık yüzde 80’i ithal ekipmanlara dayanıyor. Bu durum kısa vadede askeri kapasiteyi artırsa da uzun vadede savunma sanayinde dışa bağımlılık sorununu da ister istemez gündeme getiriyor.
Türkiye açısından Polonya
Polonya’daki dönüşüm Türkiye açısından da önemli fırsatlar barındırıyor. Türkiye NATO’nun güney kanadında, Polonya ise doğu kanadında güvenlik sorumluluğu üstleniyor. Bu farklı coğrafi öncelikler, iki ülkenin güvenlik politikalarını birbirini tamamlayacak biçimde geliştirmesine imkan tanıyor.
Polonya’nın Bayraktar TB2 tedariki, Türk savunma sanayinin Avrupa pazarındaki konumu açısından önemli bir örnek. Bunun yanında elektronik harp, hava savunma, mühimmat ve askeri teknoloji alanlarında yeni iş birlikleri geliştirilebilir.
Türkiye açısından önemli olan, Polonya’nın Rusya tehdidine ilişkin güvenlik önceliklerini anlamakla birlikte kendi bölgesel çıkarlarını da koruyabilmek. Karadeniz güvenliği, Ukrayna’nın geleceği ve NATO’nun doğu-güney kanatları arasındaki koordinasyon, iki ülkenin ortak hareket edebileceği başlıca alanlar arasında bulunuyor.
Stratejik yükselişin önündeki iç siyasi sınav
Genel bir değerlendirme yapılacak olunursa; Polonya, Avrupa’nın güvenlik politikalarında belirleyici ülkelerden biri olma yolunda ilerlemektedir. Moskova yönetiminden kaynaklanan tehdit algısı, Polonya’yı savunma alanında daha kapsamlı adımlar atmaya ve askeri gücünü uzun vadeli bir strateji doğrultusunda geliştirmeye sevk etmektedir. Bu süreçte Polonya, NATO’nun doğu sınırındaki konumunu sadece coğrafi bir avantaj olarak değerlendirmemektedir. Dahası ittifakın güvenlik politikalarında daha etkin bir aktöre dönüşmeyi amaçlamaktadır. ABD ile sürdürdüğü stratejik ilişkilerin yanı sıra Avrupa’nın savunma alanındaki bütünleşme çabalarına katılması da bu yönelimin önemli göstergelerindendir.
Bununla birlikte Polonya’nın bölgesel etkisini artırma çabası bazı yapısal engellerle karşı karşıya. Ülke yönetimindeki siyasi ayrışma, özellikle dış politika ve güvenlik gibi uzun vadeli istikrar gerektiren alanlarda ortak bir yaklaşım geliştirilmesini güçleştirebilir. Savunma harcamalarının yükselmesi ise askeri modernizasyonun finansmanı ve ekonomik kaynakların etkin kullanımı konusunda yeni sorumluluklar doğurmaktadır. Bu nedenle Polonya’nın gelecekteki konumu, sadece Rusya karşısında ne ölçüde askeri kapasite oluşturduğuna değil, iç siyasi uzlaşmayı sağlayarak bu kapasiteyi kalıcı bir stratejik güce dönüştürüp dönüştüremeyeceğine de bağlıdır.
Türkiye bakımından ise Polonya’nın Avrupa güvenliğinde artan ağırlığı, NATO bünyesindeki eş güdümün geliştirilmesi ve savunma sanayi alanındaki ortaklıkların derinleştirilmesi için dikkate değer bir zemin oluşturmaktadır.
